Response ไม่ใช่การซื้อของอย่างเดียว — ต้องไล่ตั้งแต่ตีกรอบ จัดคนก่อนเครื่องมือ เขียนแผนและ SOP แลกข้อมูลกับเพื่อน ไปจนถึงขอให้เพื่อนช่วยตาม UNCLOS ผ่านตัวอย่างออสเตรเลียกับสิงคโปร์ แล้วปิดด้วยโค้ด Python ขีดเข็มสกัดเรือและเลือกลำที่ไปทันจริง
Maritime Threat Awareness ปิดท้ายไว้ด้วยภาพที่ค่อนข้างใจร้าย จอขึ้นแดงแจ๋ ระบบยกมือว่าเรือลำนี้น่าสงสัยที่สุดของคืนนี้ คะแนนมีเหตุผลกำกับครบ alert วิ่งไปถึงโต๊ะที่ถูกคน แต่เรือตรวจการณ์ที่ว่างอยู่ลำเดียวกำลังเติมน้ำมันอยู่อีกฝั่งของอ่าว
ภาพนั้นคือโจทย์ของขาที่สามของ MDA ที่เลานิยามไว้ตั้งแต่บทความแรกว่า "ถ้ามันมีพิษจริง กูมีอะไรส่งไปได้บ้าง แล้วตอนนี้ของกูอยู่ตรงไหน" ชื่อเต็มๆ ของมันคือ Maritime Response Awareness การตอบสนองต่อภัยคุกคามที่วิเคราะห์ออกมาจากขั้น Threat Awareness
มันเป็นขั้นตอนสุดท้ายของ MDA ก่อนที่วงจะวนกลับไปเริ่ม Situational Awareness รอบใหม่ ถ้าเทียบกับ OODA Loop ที่เคยเล่าไว้ ก็คือจังหวะ Act นั่นเอง ส่วนตอนนี้ตั้งใจจะตอบสัญญาที่ค้างไว้ว่า พอหาภัยเจอแล้ว จะตอบสนองยังไงให้ ทันและถูกลำ โค้ดมีนะ ท้ายบทมีขีดเข็ม intercept ด้วย Python สี่ก้อน แต่ครึ่งแรกขอบ่นเรื่องที่อยากบ่นมานานก่อน
เรื่องที่อยากเน้นย้ำที่สุดของตอนนี้คือ ผู้บริหารหน่วยงานรัฐบริษัทบ้านเรามักจะคิดว่า Response คือ การซื้อของ อันนั้นน่ะอย่างสุดท้ายเลย มันมีอีกหลายอย่างที่ต้องทำก่อนจะไปถึงตรงนั้น
ถ้าไล่ตามลำดับ ของที่ต้องมีก่อนหน้าตาเป็นประมาณนี้
สังเกตว่าเครื่องมือโผล่มาแค่ครั้งเดียวในลิสต์ และยังไปนอนอยู่ท้ายแถวของข้อสองด้วย ซึ่งไม่ได้แปลว่าเครื่องมือไม่สำคัญ มันแปลว่าเครื่องมือที่ซื้อมาก่อนข้ออื่นจะพร้อม ก็จะจอดเฉยๆ รอข้ออื่นอยู่ดี
ห้าข้อนี้ไม่ได้มโนเอง ถ้าไปดูประเทศที่ทำเรื่องนี้จริงจังใกล้บ้านเรา ทั้งออสเตรเลียกับสิงคโปร์ จะเจอของครบทุกข้อ ไล่ดูกันทีละข้อเลย
เริ่มจากบ้านจิงโจ้ที่ค้างไว้ตั้งแต่ตอนที่แล้ว Maritime Border Command (MBC) ของ Australian Border Force (ABF) ไม่ได้เป็นแค่ห้องประสานงานที่นั่งส่งอีเมล มี HQ อยู่ที่ Canberra คุมคนกว่า 1,000 คน ทั้งลูกเรือของเรือ ABF และเรือกองทัพเรือ (RAN) ไปจนถึงเครื่องบินเฝ้าระวังและตอบสนอง
จุดที่เลาชอบที่สุดคือเก้าอี้ผู้บัญชาการ คนที่นั่งเป็นพลเรือตรีของ RAN ที่สาบานตนเป็นเจ้าหน้าที่ ABF ด้วย เลยสั่ง asset ได้ทั้งของ ABF และของกองทัพ (ADF) จากเก้าอี้ตัวเดียว งานหลายหน่วยมักติดตรงที่เรือเป็นของหน่วยหนึ่ง เครื่องบินเป็นของอีกหน่วย เขาแก้ด้วยการให้คนคนเดียวใส่หมวกสองใบ
ฝั่งกองทัพที่มาร่วมใน MBC ใช้ชื่อว่า Operation Resolute ดูแลพื้นที่ราว 10% ของผิวโลก ของที่ "may be allocated" มีตั้งแต่เครื่องบินลาดตระเวนของกองทัพอากาศทางตะวันตกเฉียงเหนือและทางเหนือ เรือตรวจการณ์ของกองทัพเรือที่ออกทุกวัน ไปจนถึงหน่วยลาดตระเวนของกองทัพบก และจำนวนก็ขึ้นกับว่าได้รับมอบ asset มาเท่าไหร่ คำสำคัญอยู่ที่ allocated กำลังพวกนี้ถูกมอบมาให้ใช้ ไม่ได้เป็นของ MBC ตั้งแต่เกิด
การแบ่งเขตไม่จำเป็นต้องเป็นเส้นบนแผนที่เสมอไป Operation Sovereign Borders ที่ดูแลเรื่องลักลอบเข้าเมืองทางเรือ แบ่ง task group ตาม ช่วงของงาน เป็นสามกลุ่ม
อีกอย่างที่ต้องตีกรอบให้ชัดคือ จุดส่งไม้ รายงานของ ANAO ฉบับปี 2009–10 เล่าว่าหน่วยรุ่นก่อนของ MBC วางแผนบินลาดตระเวนและคุมเรือที่ออกไป "respond to surveillance contacts" โดยทำ "on behalf of AFMA as the enforcement authority" แปลว่าคนตรวจจับและส่งเรือไป เป็นคนละคนกับคนที่ถืออำนาจบังคับใช้กฎหมายเรื่องประมง (AFMA) ระบบ C2 ที่ไม่รู้ว่าไม้ถูกส่งต่อตรงไหน ก็จะส่ง alert ไปหาคนที่ทำอะไรกับมันไม่ได้
ข้ามมาฝั่งสิงคโปร์ โครงของเขาชื่อ National Maritime Security System (NMSS) ตั้งปี 2011 เป็นกรอบระดับทั้งรัฐบาลสำหรับ "detection and monitoring of maritime security threats and the coordination of operational responses" สายสั่งการเรียงเป็นชั้นชัดเจน
ฝั่งสหรัฐฯ ก็มีโครงคล้ายกัน ชื่อ MOTR Plan (2006) กับ GMCC ที่ตั้งเมื่อ ก.พ. 2010 ใน USCG ทำหน้าที่ประสาน 24 ชั่วโมงเวลามีเหตุทางทะเลที่พาดหลายกระทรวง สามประเทศ สามชื่อ แต่คำถามเดียวกันเป๊ะ พอเกิดเหตุแล้ว ใครเป็นคนสั่ง ต้องตอบได้ก่อนเรือลำแรกจะออกจากท่า
ลำดับ "คนก่อนเครื่องมือ" ฟังดูเหมือนคำคมติดผนังห้องประชุม จนกว่าจะไปเปิดรายงาน ANAO ฉบับที่ 21 ปี 2018–19 ที่ตรวจการซ่อมบำรุงและสนับสนุนเรือตรวจการณ์ Cape Class แปดลำของ ABF ตัวเลขในนั้นเล่าเรื่องได้ดีกว่าคำคมเยอะ
เรือมีอยู่ในมือแท้ๆ แต่ลาดตระเวนส่วนหนึ่งถูกยกเลิกเพราะคนไม่พอ นี่คือหลักฐานว่า คนคือคอขวด แบบไม่ต้องตีความ
แล้วคนก็ไม่ได้เสกได้ในไตรมาสเดียว Officer of the Watch ต้องมีชั่วโมงทะเล 12 เดือน ซึ่งกว่าจะสะสมได้ก็ราวสองปี ส่วนผู้บังคับการเรือต้อง 36 เดือน หรือราว หกปี ข้อเสนอให้ทำ workforce strategy ที่ออกมาตั้งแต่ audit รอบปี 2014–15 ก็ยังไม่ได้ทำจนถึง ต.ค. 2018 ส่วนความเห็นของผู้เชี่ยวชาญใน ASPI Strategist ปี 2019 (อันนี้ความเห็นของเขานะ ไม่ใช่ตัวเลขทางการ) ก็ชี้ไปทางเดียวกัน ว่า MBC จัด C2 ได้ดีแล้ว จุดอ่อนอยู่ที่การหา ฝึก และรักษาลูกเรือ ขาดไปเท่าไหร่กองทัพก็ต้องมาเติม
ข้อ ที่อยู่ของคน ก็อยู่ในรายงานเล่มเดียวกัน เรือแต่ละลำต้องกลับมาจอดที่ Darwin ราว 48 วันต่อปีเพื่อเปลี่ยนลูกเรือและซ่อม ช่วงแรกไม่มีท่าเทียบที่แน่นอนด้วยซ้ำ ถึงขั้นที่ ต.ค. 2014 ต้องเปลี่ยนลูกเรือกลางทะเลขณะทอดสมอ ลองนึกภาพตัวเองกลับจากทะเลมาเกือบเดือน แล้วไม่มีท่าให้ขึ้นดูสิ
ส่วน เงิน รายงานบอกว่าค่าบำรุงรักษากับค่าลูกเรือรวมกันเป็น 81% ของค่าใช้จ่ายดำเนินงาน แปลว่าเงินที่ต้องจ่ายทุกปีเพื่อให้เรือออกทะเลได้ ส่วนใหญ่ไปอยู่ที่คนกับการดูแล ไม่ได้อยู่ที่ตัวเรือ
ตัวชี้วัดของเขาก็เปลี่ยนไปแล้วตามเวลา คำตอบต่อวุฒิสภาเมื่อ ต.ค. 2025 บอกว่าเป้าเปลี่ยนมาเป็น "85% operational availability" (ไม่นับเรือที่เข้าซ่อมตามแผน) และทำได้ในปี 2024–25 ใครจะเอาไปเทียบตรงๆ กับเป้า 3,320 วันของทั้งกองในปี 2017–18 อย่าเลยนะฮะ กองเรือกับนิยามเปลี่ยนไปหมดแล้ว
แล้ว เครื่องมือ ล่ะ ABF ก็ซื้อนะ แต่ดูวิธีเขียนประกาศสัญญาเฝ้าระวังทางอากาศรอบใหม่ที่จะเริ่ม 1 ม.ค. 2028 ของที่ซื้อคือ "11 fully crewed… aircraft… operating 24/7, year round" จุดขายที่เขียนไว้คือ "near real-time information sharing" กับ "strengthened national common operating picture" ซื้อของทั้งทียังต้องซื้อคนแถมมา แล้วยังวนกลับไปที่การแลกข้อมูลอีก ส่วนเรือ Austal ก็เพิ่งได้สัญญาต่อเรือ Evolved Cape-class ให้ ABF เพิ่มอีกสองลำเมื่อ พ.ค. 2026 รวมเป็นหกลำ ซึ่งทุกลำก็ต้องมีคนไปขับเหมือนเดิมแหละ
มีคนมีเรือแล้ว ข้อต่อมาคือใครทำอะไร ตอนไหน ตามลำดับไหน ซึ่งต้องเขียนไว้ก่อน ไม่ใช่มาคิดสดตอนตีสาม
ที่ออสเตรเลีย รายงาน ANAO ปี 2009–10 เล่าว่าหน่วยรุ่นก่อนของ MBC ใช้ "risk-based approach to the planning of its asset deployment" โดยลำดับความสำคัญมาจาก Statement of Intent รายไตรมาส กับ Operational Response Working Group รายเดือน ที่นั่งคุยกับหน่วยงานลูกค้า เชื่อมกับ CRAM ในตอนที่แล้วพอดี CRAM บอกว่าช่องไหนแดง ส่วนวงประชุมพวกนี้คือที่ที่ลำดับความสำคัญของการวางกำลังถูกตกลงกับหน่วยที่เป็นเจ้าของเรื่อง
ทางสิงคโปร์ ใต้ NMSS มีสองกลุ่มที่แบ่งงานกันชัด
ส่วนคนที่ออกไปทำงานจริงคือ MSTF (Maritime Security Task Force) ที่กองทัพสิงคโปร์ตั้งปี 2009 ใช้เรืออย่าง Littoral Mission Vessel ภายในมี Comprehensive Maritime Awareness Group ทำภาพสถานการณ์เพื่อ "deciding the allocation of MSTF assets in day-to-day maritime operations" และมี Operations Group ที่ "conducts daily patrols, boarding and escort operations in the Singapore Strait" พอเกิดเหตุ MSTF ทำงานโดยมี SMCC เป็นคนประสาน จับมือไปกับหน่วยงานทางทะเลอื่นๆ ของชาติ ปัจจุบันชื่อหน่วยตามข่าวของกองทัพเรือสิงคโปร์ใช้ว่า "MSTF / Maritime Security (MARSEC) Command"
ถ้าอ่านรอบเดียวแล้วจับลำดับได้จะเห็นว่า โมเดลสิงคโปร์วาง กรอบ สายบังคับบัญชา การฝึก และ protocol ไว้ก่อน ระบบ AI ที่ profile เรือพันลำต่อวันเป็นแค่ชิ้นหนึ่งในนั้น ไม่ได้เป็นจุดเริ่ม ตรงกับที่บ่นไว้ข้างบนไม่มีผิด
แล้วเครื่องมือ C2 เข้ามาตรงไหน มันเข้ามา รองรับแผน ไม่ได้มาแทนแผน ของที่เคยเล่าไว้ในบล็อกนี้ก็เอามาต่อกันเป็นภาพได้
SOP ที่ไม่เคยถูกซ้อมก็เหมือน backup ที่ไม่เคยลอง restore จนวันที่ต้องใช้จริงถึงได้รู้ว่ามันใช้ไม่ได้จริง หรือเก่าไปแล้ว
เรื่องแลกข้อมูลเล่ายาวไปแล้วในตอนที่ 6 รอบนี้ขอดูอีกมุม คือตอนที่ข้อมูลที่แลกกันกลายเป็น การลงมือ ของคนอื่น
IFC ที่สิงคโปร์ตั้งขึ้นมาเพื่อส่ง "actionable information to cue responses by regional and international navies, coast guards" มีสองเคสที่เห็นภาพชัดมาก
ทั้งสองเคส คนที่เห็นกับคนที่ลงมือเป็นคนละประเทศ นี่คือ การขอรับการสนับสนุนนอกเขต ในชีวิตจริง เราเห็น แต่เรือเราเข้าไปตรงนั้นไม่ได้ ก็ส่งให้คนที่เข้าได้
อีกรูปแบบคือ Malacca Straits Patrol ของอินโดนีเซีย มาเลเซีย สิงคโปร์ และไทย ส่วนทางทะเลเริ่มปี 2004 เป็น "co-ordinated sea patrols" คือแต่ละชาติลาดตระเวนในน่านน้ำตัวเอง แต่แชร์ข้อมูลกัน ส่วนทางอากาศชื่อ Eyes-in-the-Sky บินร่วมกันโดยมี Combined Mission Patrol Team ที่ผู้บังคับภารกิจมาจากชาติเจ้าของน่านฟ้า ร่วมกับเจ้าหน้าที่ชาติอื่น แล้วข้อมูลวิ่งผ่าน MSP Information System ที่ IFC ดูแล ส่ง "to all Monitoring and Action Agencies… real-time" ToR กับ SOP ของมันลงนามกันตั้งแต่ 21 เม.ย. 2006 ปีเดียวกับที่ Lloyd's Joint War Committee ถอดช่องแคบออกจาก war-risk area ล่าสุดที่ประชุมเมื่อ ม.ค. 2026 ก็ย้ำว่า "timely information sharing… would be critical" และวางแผนฝึก "to validate processes and responses in early 2027" เห็นมั้ย ทำกันมาราวยี่สิบปีแล้วก็ยังต้องซ้อมอยู่ดี
ทำไมต้องขอเพื่อน ไม่ไล่ไปจับเองเลยล่ะ คำตอบอยู่ใน UNCLOS อนุสัญญากฎหมายทะเลที่วางกติกาไว้ว่าใครทำอะไรได้ตรงไหน ขอหยิบเฉพาะข้อที่คนทำระบบ Response ควรรู้
ภาคีของอนุสัญญา SUA ฉบับ 2005 ไปไกลกว่านั้นอีกขั้น ข้อ 8bis ให้แจ้งล่วงหน้าได้ว่าถือว่าอนุญาตให้ขึ้นเรือ "if there is no response from the flag State within four hours" เห้ย นี่มัน SLA สี่ชั่วโมงที่เขียนลงสนธิสัญญา ชัดๆ คนทำระบบอ่านแล้วน่าจะขำแห้งๆ เหมือนเลา
ถ้าอยากเห็นว่าขีดความสามารถหยุดตรงเส้นเขตยังไง รายงานครึ่งปี 2026 ของ ReCAAP เล่าว่าตำรวจน้ำสิงคโปร์เฝ้า 24 ชั่วโมง และมี Emergency Response Team ขึ้นตรวจค้นเรือ "when they are within the port limits of Singapore" ประโยคสั้นๆ แต่บอกทุกอย่าง ต่อให้เรือเร็วแค่ไหน อำนาจก็หยุดอยู่ที่เส้น
มุมคนทำระบบ ทั้งหมดข้างบนแปลว่า เส้นเขตทางทะเลพร้อมสถานะทางกฎหมายของแต่ละพื้นที่ ต้องเป็น layer หนึ่งในระบบ C2 ไม่ใช่เส้นสวยๆ ไว้โชว์บนแผนที่ แล้วโค้ดสกัดเรือต้องถามมันทุกครั้งว่า จุดที่เราจะไปถึง เรามีสิทธิ์ทำอะไรตรงนั้นไหม
ได้เวลาเขียนโค้ดแล้ว คำถามพื้นฐานที่สุดของ Response คือ ถ้าเรือเราออกตอนนี้ ต้องถือเข็มทิศไหน แล้วจะไปเจอเป้าที่ไหน กี่โมง บนจอ C2 มันคือเส้นที่ลากจากเรือเราไปหาจุดนัดพบ อย่างที่ IORIS มีเครื่องมือ vessel intercept บนแผนที่นั่นแหละ
สมมติให้เป้าวิ่งตรงด้วยความเร็วคงที่ ตำแหน่งเป้าเทียบกับเรา P ความเร็วเป้า V และเรือเราวิ่งได้ v นอต เราอยากได้เวลา t ที่ระยะที่เราวิ่งไปได้ เท่ากับระยะไปถึงจุดที่เป้าจะอยู่พอดี
|P + V t| = v t
ยกกำลังสองทั้งสองข้าง จัดรูปใหม่ ได้สมการกำลังสองธรรมดาๆ
(|V|² − v²) t² + 2 (P·V) t + |P|² = 0
แก้หา t แล้วเอารากบวกที่น้อยที่สุด จุดสกัดคือ P + V t ส่วนหัวเรือก็คือทิศจากเราไปจุดนั้น คณิต ม.ปลายล้วนๆ easy mode
ในตัวอย่างใช้ระนาบแบนหน่วยไมล์ทะเล (nm) แกน x ชี้ตะวันออก แกน y ชี้เหนือ ระยะไม่กี่สิบ nm ใช้ได้สบาย ถ้าต้องแปลงจาก lat/lon ก็ใช้ท่าฉายพิกัดด้วย pyproj แบบในตอนที่แล้ว ส่วนค่าความเร็ว ระยะ และตำแหน่งทุกตัวในบทความนี้ เป็นค่าสมมติทั้งหมด
import math
def velocity(course, speed):
"""course องศาตามเข็มจากทิศเหนือ (แบบเข็มทิศ) -> (vx ตะวันออก, vy เหนือ) หน่วย kn"""
c = math.radians(course)
return speed * math.sin(c), speed * math.cos(c)
def intercept(target_xy, target_course, target_speed, own_speed):
"""ตำแหน่งเป้าเทียบกับเรือเรา (nm, x=ตะวันออก y=เหนือ) สมมติเป้าวิ่งตรงความเร็วคงที่
คืน (t ชั่วโมง, จุดสกัด (x, y), course ที่ต้องถือ) หรือ None ถ้าไปไม่ทัน"""
px, py = target_xy
vx, vy = velocity(target_course, target_speed)
# |P + V t| = v t -> (|V|² - v²) t² + 2 (P·V) t + |P|² = 0
a = vx * vx + vy * vy - own_speed ** 2
b = 2 * (px * vx + py * vy)
c = px * px + py * py
if abs(a) < 1e-9: # เร็วเท่ากันเป๊ะ สมการเหลือเส้นตรง
roots = [-c / b] if b < 0 else []
else:
disc = b * b - 4 * a * c
if disc < 0:
return None # ไม่มีรากจริง = ไม่มีวันไปถึงจุดเดียวกันพร้อมกัน
r = math.sqrt(disc)
roots = [(-b - r) / (2 * a), (-b + r) / (2 * a)]
roots = [t for t in roots if t > 0]
if not roots:
return None
t = min(roots) # เอาเวลาที่เร็วที่สุด
ix, iy = px + vx * t, py + vy * t
course = math.degrees(math.atan2(ix, iy)) % 360
return t, (ix, iy), course
# ค่าสมมติ: เป้าอยู่ทิศตะวันออก 20 nm วิ่งขึ้นเหนือ 12 kn เรือเราทำได้ 25 kn
t, (ix, iy), course = intercept((20, 0), target_course=0, target_speed=12, own_speed=25)
print(f"ถึงใน {t:.3f} ชม. (~{t * 60:.0f} นาที)")
print(f"ถือ course {course:05.1f}° ระยะทาง {25 * t:.1f} nm")
print(f"จุดสกัด ตะวันออก {ix:.1f} nm เหนือ {iy:.1f} nm")
# ถึงใน 0.912 ชม. (~55 นาที)
# ถือ course 061.3° ระยะทาง 22.8 nm
# จุดสกัด ตะวันออก 20.0 nm เหนือ 10.9 nmผลคือถือหัวเรือ 061° วิ่ง 22.8 nm ราว 55 นาทีเจอกัน สังเกตว่าเราไม่ได้หันหัวไปหาเป้าตรงๆ ที่ 090° แต่ ยิงนำ ไปดักข้างหน้า ถ้าหันไปหาตำแหน่งเป้าที่เห็นตอนนี้แล้วคอยปรับตามไปเรื่อยๆ เส้นทางจะโค้งเป็นหางหมา เสียทั้งเวลาทั้งน้ำมัน ลองจำลองในสถานการณ์เดียวกันนี้ดู หางหมาไปทันเป้าที่ราว 62 นาที 26.0 nm ขณะที่ยิงนำใช้แค่ 55 นาที 22.8 nm
แล้วถ้าเรือเราช้ากว่าเป้าล่ะ สมการเดิมตอบได้เลย ถ้ารากไม่มีหรือติดลบหมด แปลว่าสกัดไม่ได้ ไม่ว่าจะหันหัวไปทางไหน
# ต่อจากก้อนที่แล้ว — เรือเรามีแค่ 15 kn แต่เป้าวิ่ง 20 kn (ค่าสมมติ)
cases = {
"เป้าวิ่งหนี (ขึ้นเหนือ)": ((10, 0), 0),
"เป้าวิ่งเฉียงออก (ตะวันออก)": ((10, 0), 90),
"เป้าวิ่งตัดหน้า (ไปตะวันตก)": ((20, 5), 270),
}
for name, (pos, crs) in cases.items():
res = intercept(pos, target_course=crs, target_speed=20, own_speed=15)
if res is None:
print(f"{name} -> สกัดไม่ได้")
else:
t, (ix, iy), c = res
print(f"{name} -> {t * 60:.0f} นาที course {c:05.1f}° ที่ ({ix:.1f}, {iy:.1f})")
# เป้าวิ่งหนี (ขึ้นเหนือ) -> สกัดไม่ได้
# เป้าวิ่งเฉียงออก (ตะวันออก) -> สกัดไม่ได้
# เป้าวิ่งตัดหน้า (ไปตะวันตก) -> 37 นาที course 057.1° ที่ (7.7, 5.0)เรือช้ากว่าไม่ได้แปลว่าหมดสิทธิ์ ถ้าเป้าวิ่งตัดเข้ามาหา ช้ากว่ายังดักทันได้ ในทางเรขาคณิต จุดทั้งหมดที่เราไปถึงได้ไม่ช้ากว่าเป้าจะรวมกันเป็นวงกลม Apollonius ที่ล้อมเรือเราไว้ (เรือเราไม่ได้อยู่กลางวงเป๊ะ วงจะเยื้องหนีไปฝั่งตรงข้ามกับเป้า) ตัวเป้าอยู่นอกวง เราจะดักทันก็ต่อเมื่อเส้นทางวิ่งของมันตัดเข้ามาในวง ถ้าเส้นทางไม่ผ่านวงเลย หันหัวไปทางไหนก็สกัดไม่ได้ นี่เองคือเหตุผลที่คำว่า "วางกำลัง" มาเป็นข้อแรก เรือช้าที่จอดอยู่ถูกที่ มีค่ากว่าเรือเร็วที่จอดผิดที่
ของจริงไม่ได้มีเรือลำเดียว และคำถามก็ไม่ใช่ "ลำไหนใกล้สุด" แต่เป็น "ลำไหน ไปได้จริง และถึงก่อน" ซึ่งต้องเอาทุกอย่างที่บ่นมาครึ่งบทความมาเป็นเงื่อนไข ลูกเรือพร้อมไหม ต้องรอออกกี่นาที น้ำมันพอกลับบ้านไหม แล้วจุดที่ไปถึงยังอยู่ในเขตที่เรามีอำนาจหรือเปล่า
ก้อนนี้ใช้ velocity() กับ intercept() จากก้อนแรก กองเรือกับเส้นเขตเป็นของสมมติทั้งหมด โดยเหนือเส้น y = 22 nm สมมติว่าเป็นทะเลอาณาเขตของเพื่อนบ้าน และเช็คว่าจุดอยู่ใน polygon ไหมด้วย ray casting แบบเขียนเอง ไม่ต้องลง library เพิ่ม (ของจริงใช้ shapely กับ layer เส้นเขตจริงได้เลย)
from dataclasses import dataclass
@dataclass
class Asset:
name: str
xy: tuple # ตำแหน่งตอนนี้ (nm) เทียบฐาน
speed: float # ความเร็วที่วิ่งได้จริงวันนี้ (kn) ไม่ใช่ตัวเลขในโบรชัวร์
fuel_nm: float # ระยะที่น้ำมันเหลือพอวิ่ง (nm)
crew_ready: bool # ลูกเรือครบ พร้อมออก
ready_in: float # อีกกี่ชั่วโมงถึงจะออกได้ (เติมน้ำมัน เรียกคน ถอนสมอ)
HOME = (0.0, 0.0) # ท่าที่ต้องวิ่งกลับไป
FUEL_RESERVE = 0.2 # กันน้ำมันไว้ 20% — ค่าสมมติ
# เขตที่เรามีอำนาจบังคับใช้กฎหมาย เหนือเส้น y = 22 คือทะเลอาณาเขตของเพื่อนบ้าน — ค่าสมมติทั้งหมด
OUR_ZONE = [(-5, -20), (45, -20), (45, 22), (-5, 22)]
def inside(pt, poly):
"""ray casting: ลากเส้นจากจุดไปทางขวา นับว่าตัดขอบ polygon กี่ครั้ง คี่ = อยู่ข้างใน"""
x, y = pt
hit = False
for (x1, y1), (x2, y2) in zip(poly, poly[1:] + poly[:1]):
if (y1 > y) != (y2 > y) and x < x1 + (y - y1) * (x2 - x1) / (y2 - y1):
hit = not hit
return hit
def plan(asset, tgt_xy, tgt_course, tgt_speed):
"""คืน (ok, เวลารวมชั่วโมง, จุดสกัด, course, เหตุผล)"""
if not asset.crew_ready:
return False, None, None, None, "ลูกเรือไม่ครบ ออกไม่ได้"
vx, vy = velocity(tgt_course, tgt_speed)
# ระหว่างรอออกเรือ เป้าไม่ได้รอเรา
tx, ty = tgt_xy[0] + vx * asset.ready_in, tgt_xy[1] + vy * asset.ready_in
res = intercept((tx - asset.xy[0], ty - asset.xy[1]), tgt_course, tgt_speed, asset.speed)
if res is None:
return False, None, None, None, "ช้ากว่า มุมไม่ได้ สกัดไม่ได้"
t, (rx, ry), course = res
point = (asset.xy[0] + rx, asset.xy[1] + ry)
total = asset.ready_in + t
need = asset.speed * t + math.dist(point, HOME) # ขาไป + ขากลับท่า
if need > asset.fuel_nm * (1 - FUEL_RESERVE):
return False, total, point, course, f"น้ำมันไม่พอกลับ (ต้องใช้ {need:.0f} nm)"
if not inside(point, OUR_ZONE):
return False, total, point, course, "ไปถึงตอนเป้าออกนอกเขตเราแล้ว"
return True, total, point, course, "ไปได้"
FLEET = [ # ค่าสมมติทั้งหมด
Asset("ตรวจการณ์ 1 (เติมน้ำมันอยู่อีกฝั่งอ่าว)", (0, 0), 25, 300, True, 1.5),
Asset("ตรวจการณ์ 2", (35, 5), 20, 40, True, 0.0),
Asset("ตรวจการณ์ 3 (ลำเร็วสุด)", (10, -12), 28, 200, False, 0.0),
Asset("ตรวจการณ์ 4", (5, 5), 22, 150, True, 0.25),
]
target = dict(tgt_xy=(20, 0), tgt_course=0, tgt_speed=12)
results = [(a.name, *plan(a, **target)) for a in FLEET]
for name, ok, total, pt, crs, why in sorted(results, key=lambda r: (not r[1], r[2] or 99)):
when = f"{total * 60:4.0f} นาที" if total else " - "
where = f"({pt[0]:.1f}, {pt[1]:.1f}) course {crs:05.1f}°" if pt else ""
print(f"{'OK ' if ok else 'NO '} {when} {name}: {why} {where}")
# OK 60 นาที ตรวจการณ์ 4: ไปได้ (20.0, 12.0) course 064.9°
# NO 47 นาที ตรวจการณ์ 2: น้ำมันไม่พอกลับ (ต้องใช้ 38 nm) (20.0, 9.4) course 286.3°
# NO 195 นาที ตรวจการณ์ 1 (เติมน้ำมันอยู่อีกฝั่งอ่าว): ไปถึงตอนเป้าออกนอกเขตเราแล้ว (20.0, 39.1) course 027.1°
# NO - ตรวจการณ์ 3 (ลำเร็วสุด): ลูกเรือไม่ครบ ออกไม่ได้อ่านผลทีละบรรทัดแล้วจะเห็นทั้งบทความอยู่ในตารางเดียว
ถัดมาคือปัญหาคลาสสิกที่สุดของการสกัด เป้าไม่ได้วิ่งตรงตามที่เราสมมติ สมมติว่าเราถือเข็ม 061° ตามก้อนแรกไปได้ 20 นาที แล้วเป้าเลี้ยวจาก 000° ไป 045° ถ้าเรายังถือเข็มเดิมต่อไปจะเป็นยังไง ตรงนี้ใช้ CPA/TCPA (Closest Point of Approach กับเวลาที่จะถึงจุดนั้น) ตัวเดียวกับที่เรดาร์เรือใช้เตือนเรือชน มาถามว่า "ถ้าต่างคนต่างวิ่งแบบนี้ต่อไป จะเฉียดกันใกล้สุดแค่ไหน"
def cpa(own_xy, own_vel, tgt_xy, tgt_vel):
"""TCPA/DCPA แบบสมมติทั้งสองลำถือ course และความเร็วคงที่
คืน (TCPA ชั่วโมง, DCPA nm) — TCPA ติดลบ = จุดใกล้สุดผ่านไปแล้ว"""
X, Y = tgt_xy[0] - own_xy[0], tgt_xy[1] - own_xy[1] # ตำแหน่งสัมพัทธ์
vrx, vry = tgt_vel[0] - own_vel[0], tgt_vel[1] - own_vel[1] # ความเร็วสัมพัทธ์
vr2 = vrx * vrx + vry * vry
if vr2 < 1e-12:
return float("inf"), math.hypot(X, Y) # วิ่งขนานกันไปตลอด
tcpa = -(X * vrx + Y * vry) / vr2
dcpa = abs(X * vry - Y * vrx) / math.sqrt(vr2)
return tcpa, dcpa
# ต่อจากก้อนแรก: เราถือ course 061.3° ที่ 25 kn ผ่านไป 20 นาที เป้าเลี้ยวจาก 000° ไป 045° (ค่าสมมติ)
t0 = 20 / 60
own_vel = velocity(course, 25)
own_now = (own_vel[0] * t0, own_vel[1] * t0)
tgt_now = (20, 12 * t0)
tgt_vel = velocity(45, 12)
tcpa, dcpa = cpa(own_now, own_vel, tgt_now, tgt_vel)
print(f"ถ้าถือเข็มเดิม: ใกล้สุดอีก {tcpa * 60:.0f} นาที ห่าง {dcpa:.1f} nm")
rel = (tgt_now[0] - own_now[0], tgt_now[1] - own_now[1])
t, _, new_course = intercept(rel, 45, 12, 25)
print(f"คำนวณใหม่: หันไป {new_course:05.1f}° อีก {t * 60:.0f} นาทีถึง (รวม {(t0 + t) * 60:.0f} นาที)")
# ถ้าถือเข็มเดิม: ใกล้สุดอีก 53 นาที ห่าง 3.2 nm
# คำนวณใหม่: หันไป 070.2° อีก 51 นาทีถึง (รวม 71 นาที)เป้าเลี้ยวแค่ 45 องศา ถ้าเรายังดื้อถือเข็มเดิม จะวิ่งผ่านห่างเป้า 3.2 nm แบบมองเห็นกันแต่ไม่ได้เจอกัน คำนวณใหม่แล้วต้องหันไป 070° เวลารวมยืดจาก 55 เป็น 71 นาที นี่คือเหตุผลที่เครื่องมือ intercept บนจอ C2 ต้อง คำนวณใหม่ทุกครั้งที่ track อัปเดต ไม่ใช่ขีดเส้นครั้งเดียวแล้วจบ
แล้วก็ต้องสารภาพข้อจำกัดของโค้ดชุดนี้ไว้ตรงๆ
crew_ready ในโค้ดเป็นแค่ boolean ตัวเดียว แต่ข้างหลังมันคือทั้งหัวข้อเรื่องคนข้างบนใครอยากต่อยอดก็ทำได้อีกเยอะนะ เช่น ให้ plan() คืนจุดสกัดที่เร็วที่สุด ภายในเขต แทนการตัดทิ้ง หรือเพิ่มเงื่อนไขว่าเครื่องบินไล่ได้แต่จับไม่ได้ตามข้อ 111(6)(b) ต้องมีเรือรับไม้เสมอ แต่หลักการเดิมทั้งหมด ระบบคำนวณให้เห็นทางเลือก คนตัดสินว่าจะส่งใคร
ส่งเรือไปแล้ว ตรวจค้นแล้ว จบไหม ยังอ่ะ Response คือขั้นสุดท้ายของ MDA ก่อนจะวน กลับไปเริ่ม Situational Awareness ใหม่ มันคือวงจร ไม่ใช่เส้นตรง
ฝั่งทหารเขียนวงแบบนี้ไว้ในหลักนิยามของกองทัพอากาศสหรัฐฯ ชื่อ F2T2EA คือ find, fix, track, target, engage, assess ซึ่งเอกสารเดียวกันบอกว่าใช้กับงานที่ไม่ใช้อาวุธได้ และมีแบบ "dynamic rescue" ที่ใช้กระบวนการเดียวกันกับการช่วยเหลือเร่งด่วนด้วย ถ้าทาบกับสามขาของเรา find fix track คือ Situational, target คือ Threat, engage คือ Response แล้วตัวที่คนชอบลืมที่สุดคือ assess ตัวสุดท้าย ที่ต้องวนผลกลับไปป้อนตัวแรก
ของที่ไหลกลับมีอย่างน้อยสามทาง
feedback() ใน AlertRouter ของตอนที่แล้วกับฟอร์มตรวจค้นในตอนที่ 5 คือท่อเดียวกัน rule ที่ยกมือบ่อยแต่ส่งเรือไปแล้วไม่เคยเจออะไร ต้องกลับไปให้คนนั่งดูใหม่zones กับ months ของ funnel ในตอนที่แล้วได้ทันที ส่วนฝั่งการท่าเรือสิงคโปร์ก็เพิ่มความถี่ประกาศเตือนใน VTIS sector ที่เกิดเหตุ ซึ่งก็คือ Response อีกแบบที่ไม่ต้องใช้เรือสักลำที่ ReCAAP ให้เครดิตการลดลงรอบนี้ ก็ไม่ได้ยกให้ของชิ้นไหน ผอ. ศูนย์พูดถึง "effective preventive measures by the shipping industry and firm operational response by the law enforcement agencies" คือคนหลายฝ่ายทำงานประสานกัน ตรงกับทั้งห้าข้อข้างบนครบ
เก็บตกทั้งเรื่องแบบรวบรัด
ทั้งหมดยังอยู่ใต้กฎเดิมตั้งแต่ตอนแรกของซีรีส์ ระบบยกมือ คนตัดสิน รอบนี้เพิ่มอีกท่อนว่า และคนต้องมีพอให้ไปลงมือด้วย
ถึงตอนนี้จะมาถึงขาสุดท้ายของ MDA แล้ว แต่บอกเลยว่ายังไม่ใช่ท้ายสุด เพราะมีอะไรให้เขียนอีกเยอะ แต่ละเรื่องที่แตะไว้ในสามขานี้ยังแตกออกไปได้อีกเป็นกอง แล้วโลกของมันก็มีอัพเดตตลอดเวลา แต่ก็ไม่ได้ถึงขั้นตามติดชีวิตสัตว์โลกขนาดการรายงานข่าวขนาดนั้นหรอก มีอะไรใหม่ที่น่าเล่าก็จะแวะมาเล่าต่อเรื่อยๆ
เรื่องแรกที่จะแวะมาก็คือ Maritime Response Awareness ตอน 2 ว่าด้วย UxV หรือระบบไร้คนขับ ทั้งเรือ อากาศยาน และใต้น้ำ ในบทบาทตอบสนองต่อภัยคุกคามและเหตุการณ์ต่างๆ รวมถึงการค้นหาและกู้ภัย (SAR) ขอสปอยล์ไว้ก่อนว่า UxV ไม่ได้มาแทนคนทั้งหมด คนยังต้องฝึก แล้วทำงานร่วมกับระบบแบบ Human Machine Cooperation
ก่อนไป ถามคนทำงานสายนี้หน่อย ตอนวางแผน Response เคยเจอเครื่องมือที่ซื้อมาก่อนคนพร้อมไหม หรือเคยเห็นเครื่องมือ intercept บนจอที่ขีดเส้นสวยมาก แต่ไม่มีใครรู้ว่าเรือลำนั้นลูกเรือครบหรือเปล่า มาเล่าสู่กันฟังหน่อยนะ เจอกันเรื่องหน้าฮะ
ข้อมูลเต็มโกดังแล้วอย่าเพิ่งโยนให้ AI — ดูวิธีที่ออสเตรเลียบีบภัยคุกคามทางทะเลให้เหลือ 8 ตัวแล้วโฟกัสตามพื้นที่กับเวลา ก่อนแปลงความรู้ของนักวิเคราะห์เป็น rule, risk score และการแจ้งเตือนด้วย Python
ตอนจบของซีรีส์ ว่าด้วยการแลกเปลี่ยนข้อมูลทางทะเลข้ามประเทศ ตั้งแต่ feed แบบ near-real-time อย่าง MSSIS ศูนย์ fusion อย่าง IFC กับ IFC-IOR เครือข่ายรายงานเหตุอย่าง ReCAAP ไปจนถึงงานจริงของคนทำระบบที่ต้อง sanitize ข้อมูลก่อนปล่อยออกไป
ไล่ตระกูล INT ที่ต้องเอามาประกอบกับ sensor ตั้งแต่ OSINT HUMINT GEOINT MASINT ยัน FININT พร้อมเครื่องมือภาคสนามอย่างแอป Gather แพลตฟอร์มแบ่งปันข้อมูลอย่าง IORIS ฟอร์มตรวจค้น ไปจนถึงการหลอมทุกอย่างออกมาเป็น heat map ความเสี่ยง