รู้หมือไร่? แถวบ้านเราก็เคยมีราชาโจรสลัด!

ห่างหายไปนานมากกกก กับการเขียนบทความที่เกือบจะสาระ มาคราวนี้อ่านชื่อก็น่าจะอีหยังวะแน่ๆ แต่เอาเถอะว่ามันเกี่ยวกับ Category ใหม่ที่เพิ่มเข้ามาได้แก่ แก่ แก่ Agentic AI ยิ่งงงเข้าไปอีกว่าไปเกี่ยวกันได้ยังไง เอาเป็นว่าเดี๋ยวมาค่อยๆ เล่าให้ฟัง ว่าแล้วก็ตามมา

ช่วงที่ผมหายไปเป็นกรรมกรอยู่หลายที่ ทำงานใช้หนี้ ทำให้ไม่มีเวลาว่างเลย แล้วก็ต้องฝึกใช้เครื่องมือใหม่ๆ (สำหรับผม) ในตลาด AI ตอนนี้ ให้ทันชาวบ้านชาวช่องเขา ส่วนหนึ่งก็ต้องเอามาช่วยแก้ปัญหางานรุมเร้าด้วยน่ะแหละ พอมีช่วงว่างๆ นิดหน่อย ก็เลยลองคุยกับต้าว Claude แก้เบื่อว่า ทำไมบ้านเราไม่มีประวัติของโจรสลัดเหมือนทะเลแคลิบเบียนบ้างเลย มันตอบกลับมาว่า "รู้ได้ไงว่าไม่มี" ผมนี่ตาลุกวาว หืมมม แล้วมันก็ปล่อยหมัดเด็ดออกมาอีกประโยคด้วยว่า "เกี่ยวข้องกับการกอบกู้กรุงศรีอยุธยาครั้งที่ 2 ของพระเจ้าตากสินมหาราชด้วยนะ อยากรู้ก็จ่าย Token มา" เหยดแหมม กวนตีนสัส ด้วยความที่ไม่อยากโดนมันหลอก เลยแอบไปค้นหาใน Google ปรากฏว่ามีจริงด้วยว่ะ เชี่ยยยย เลยกลับมาหามันแล้วบอกว่า อะ กูยอม ไปค้นหามาและเล่ามาให้หมด เลยเริ่มเกิดเป็นไอเดียว่าจะลองสร้างเกมจากประวัติศาสตร์เหล่านี้ดู ว่าจริงๆ บ้านเราก็มีเรื่องราวพวกนี้มาด้วย แต่อาจจะถูกจัดเก็บกระจัดกระจายไว้ และนี่คือสิ่งที่ผมได้มา (เคลมก่อนเลยว่าบวกเพิ่มแฟนตาซีด้วย แต่จะมีอ้างอิงให้เรื่อยๆ นะพวกแกร)

โจรสลัดบ้านเราไม่มีธงหัวกะโหลก แต่มีสำเภาติดปืน ​

ภาพเปิด: A Soldier of Chu-San ของ William Alexander (1805) — Public Domain จาก Wikimedia Commons — เป็นทหารจีนจากเกาะจูซานนะ ไม่ใช่หน้าจีนเจียม

ก่อนอื่นลบภาพในหัวทิ้งก่อน แจ็ค สแปร์โรว์ ธงหัวกะโหลก ขาไม้ นกแก้วเกาะบ่า — อ่าวไทยไม่มีสักอย่าง ของบ้านเราคือกองเรือสำเภาจีนติดอาวุธ กลุ่มเดียวกันนั่นแหละเป็นได้หมด พ่อค้าก็ใช่ ทหารรับจ้างก็ใช่ โจรก็ใช่ แล้วแต่ลมพัดไปทางไหน

ที่ฮาคือคนที่จดเรื่องพวกนี้ไว้ไม่ใช่เรา แต่เป็นเวียดนาม ในพงศาวดารเขามีชื่อ Hoac Nhiem คนแต้จิ๋วที่ตั้งฐานอยู่เกาะกงเมื่อปี 1767 ออกปล้นเรือสินค้าไปทั่ว จับคนสยามไปด้วย สุดท้ายโดนฮาเตียนบุกกลางคืนแล้วตัดหัวประจาน

อีกคนชื่อ Trần Thái ปี 1769 ซ่องสุมพวกอยู่ที่ภูเขาบั๊กหมา กะจะบุกฮาเตียน แผนดันรั่ว เลยหนีข้ามมาจันทบุรีบ้านเรา — จำชื่อนี้ไว้นะ เดี๋ยวมันจะกลับมาหลอน

แล้วคนที่แปลเรื่องพวกนี้เขาบ่นไว้ประโยคนึงว่า "การรบระหว่างคู่แข่งชาวจีนเหล่านี้ไม่ปรากฏในพงศาวดารไทยหรือเขมร" คือมันตีกันอยู่หน้าบ้านเรานี่แหละ แต่เราไม่ได้จดไว้เอง เชี่ยยยย

อ้อ กันเข้าใจผิด ไม่มีใครนับไว้เลยนะว่าอ่าวไทยตอนนั้นมีโจรกี่กอง ที่เห็นชัดๆ ก็สองพวกนี้ ส่วนฝั่งไทยมีเรื่องนายซ่องแห่งเมืองท่าตะวันออกที่ศิลปวัฒนธรรมเขียนไว้ ใครอยากตำต่อไปตำได้

ทะเลที่ไม่มีเส้นแบ่ง ใครเรือเยอะกว่าคือเจ้าของ ​

ภาพ: Carte du Golfe de Siam ของ Guillaume-Nicolas Delahaye ราวปี 1770 — Public Domain จาก Wikimedia Commons — ซูมดูจะเจอ Shan Te-ban ที่ก็คือจันทบูร ส่วนตราดหาไม่เจอบนแผ่นนี้นะ

แถบจันทบุรี ตราด เกาะกง กำปอต ฮาเตียน สมัยนั้นไม่มีเส้นแบ่งประเทศแบบทุกวันนี้ ใครมีเรือเยอะกว่า คนนั้นคือเจ้าของทะเล จบ

เจ้าถิ่นฝั่งโน้นคือเมืองท่าชื่อฮาเตียน (บ้านเราเรียกพุทไธมาศ จีนเรียกสั้นๆ ว่า 港口 แปลตรงตัวว่า "ท่าเรือ" เฉยเลย ขี้เกียจตั้งชื่อมั้ง) คนตั้งเมืองเป็นคนจีนกวางตุ้งที่หนีมาจากเมืองจีน รับยศจากกษัตริย์เขมรก่อน แล้วค่อยหันไปสวามิภักดิ์เจ้าเวียดนามอีกที พอถึงรุ่นลูกก็คุมท่าเรือฝั่งตะวันออกของอ่าวได้ตั้ง 4 แห่ง ดังกว่ากรุงเทพ (ซึ่งตอนนั้นยังไม่เกิด)

แล้วใครเดือดร้อน ก็พวกแต้จิ๋วที่จันทบุรีกับตราดไง เพราะตอนนั้นตราดคือศูนย์กลางการค้าจีนของอ่าวฝั่งตะวันออก ส่วนจันทบุรีคือรังใหญ่ของแต้จิ๋ว

แล้วปี 1767 ปีเดียวกับที่กรุงศรีฯ แตกนั่นแหละ กองเรือฮาเตียนก็แล่นมาลาดตระเวนแถวเกาะกง เกาะกูด เกาะคราม คือมาเดินยั่วถึงหน้าบ้านเลย

เช้าเป็นพ่อค้า บ่ายเป็นโจร เย็นเป็นขุนนาง ​

จุดที่ไม่เหมือนแคริบเบียนเลยไม่ใช่หน้าตาเรือ แต่คือความสัมพันธ์กับรัฐ โจรสลัดแคริบเบียนคือคนนอกกฎหมายที่มีรัฐไล่ล่าอยู่ข้างหลัง แต่หัวหน้ากองเรือแถวบ้านเรารับยศจากรัฐได้ แถมรับพร้อมกันหลายรัฐ

ฮาเตียนนี่ตัวพ่อ จ่ายบรรณาการให้ทั้งสามเจ้า รับตำแหน่งจากทุกฝ่าย แล้วเสนอกองเรือตัวเองไปคุ้มครองแต่ละรัฐ... จากกันเอง แล้วเก็บเงินทั้งสองข้าง กวนตีนระดับตำนาน

แล้วก็ไม่ใช่ว่าตั้งตัวเป็นคนปราบโจรแล้วจะรอดนะ ปี 1747 เรือของฮาเตียนเองก็โดนปล้นซะเอง ส่วนบ้านเราหลังกรุงแตกก็มีขุนนางเมืองนึงที่หันไป "ทำโจรเรือและปล้นสินค้า" ดื้อๆ (อันนี้หน้าห้องสมุด มจธ.เล่าไว้ ใครอยากได้ไทม์ไลน์กู้ชาติเรียงปีไปดูได้)

สรุปคือในโลกแบบนั้น พ่อค้ากับโจรสลัดไม่ใช่สองอาชีพ มันคือสองโหมดของคนคนเดียวกัน

ครึ่งวันที่บ้านทุ่งใหญ่ พระเจ้าตากปะทะเจ้าพ่อสำเภา ​

พระเจ้าตากเองก็เชื้อสายแต้จิ๋ว พ่อมาจากแถวซัวเถา ท่านยึดจันทบุรีได้กลางเดือนมิถุนายน 1767 หลังกรุงแตกสองเดือน แล้วยกต่อไปตราด ไปเจอกองสำเภาจีนจอดอยู่เต็ม

ตรงนี้ขอยกของจริงมาให้อ่าน ผมตัดให้สั้นแต่ไม่แก้คำนะ (ฉบับเต็มอยู่ที่พระราชพงศาวดารกรุงธนบุรีบน Wikisource)

"ครั้นณวันจันทร์ จุลศักราช ๑๑๒๙ ปีกุรนพศก เสด็จพระราชดำเนินทัพ ... กอบด้วยพลทหารประมาณ ๑๐๐๐ เศษ ... คุมเรือประมาณ ๕๐ ลำเศษ ... ถึงบ้านทุ่งใหญ่แล้วเสด็จเรือไปล้อมข้าศึกไว้คืนหนึ่ง ฝ่ายวาณิชพ่อค้านายสำเภาทั้งปวงก็ยังมิได้อ่อนน้อม ครั้นเพลารุ่งเช้า ... ให้ยกเข้าตีสำเภาอยู่ประมาณกึ่งวัน ... ฝ่ายจีนเจียมผู้เป็นใหญ่กว่าชาวสำเภาทั้งปวงยอมสามิภักดิ์ จึงพาธิดามาถวาย"

แปลเป็นภาษาคน: ทัพบกพันเศษ เรือห้าสิบลำเศษ ล้อมไว้คืนนึง เช้ามาถล่ม ตีกันครึ่งวัน ฝ่ายโน้นแตก แล้วหัวหน้าเขาที่ชื่อ จีนเจียม ซึ่งพงศาวดารเรียกว่า "ผู้เป็นใหญ่กว่าชาวสำเภาทั้งปวง" (Gold D. Roger ซะที่ไหน) ยอมสวามิภักดิ์ แถมพาลูกสาวมาถวายด้วย เสร็จแล้วกลับจันทบุรีไปต่อเรือรบอีกร้อยกว่าลำ ซึ่งเรือชุดนี้แหละที่ใช้ยกไปตีธนบุรีในเดือนพฤศจิกายนปีเดียวกัน

อ้อ อันนี้ต้องบอกไว้เพราะผมเกือบเขียนผิดเอง พงศาวดารเขียนว่า "บ้านทุ่งใหญ่" ไม่ได้เขียนว่าปากน้ำตราด คำนั้นมาจากคนรุ่นหลังเล่าต่อ แล้วไม่มีตรงไหนบอกด้วยว่าสำเภาพวกนั้นมีปืนอะไร

แล้วไอ้ "ราชาโจรสลัด" ในชื่อเรื่องมันจริงไหมวะ ​

เอาละ เปิดไพ่ เลาวางของที่เจอไว้ให้หมด แล้วพวกแกรตัดสินเอง

ข้อแรก พงศาวดารเรียกฝ่ายเขาว่า "วาณิชพ่อค้านายสำเภา" ไม่มีคำว่าโจรสลัดสักตัว และผมหาไม่เจอเลยว่ามีใครเรียกจีนเจียมว่าโจรสลัดตรงๆ ถ้าจะเรียก ก็ต้องเรียกแบบพ่อค้าที่มีกองเรือเป็นของตัวเอง กล้าตั้งรับทัพหลวงครึ่งวัน แล้วจบเกมด้วยการมาเป็นพวกเดียวกัน

ข้อสอง แต่มันบังเอิญเกินไป ฝั่งเวียดนามเรียกพวกแต้จิ๋วแถวเกาะกง–บั๊กหมาว่าโจรสลัดชัดๆ แล้วไอ้ Trần Thái ที่หนีจากบั๊กหมาก็ดันมาโผล่จันทบุรีซึ่งเป็นรังแต้จิ๋วพอดี

ข้อสาม มีคนเสนอว่าจีนเจียมคือคนเดียวกับ "เฉินเหลียน" คนสนิทของพระเจ้าตาก แล้วเฉินเหลียนก็อาจจะเป็นคนเดียวกับที่มีคนเรียกว่า "พ่อค้า-โจรสลัดแต้จิ๋ว" อีกที ฟังดูปะติดปะต่อสวยมาก แต่คนเสนอเองยังใช้คำว่า probably ซึ่งแปลไทยได้ว่า "น่าจะ แต่กูไม่รับประกัน" (สายของหนักไปตำตัวเต็มของ Sakurai กับ Kitagawaได้ ฟรี)

ที่พอชัวร์คือบั้นปลาย ว่ากันว่าจีนเจียมได้เป็นขุนนางเมืองตราด (พงศาวดารเล่มที่ผมอ่านไม่ได้เขียนไว้นะ) ส่วนเฉินเหลียนได้เป็นเจ้าเมืองพุทไธมาศช่วงปี 1771–1773 จากคนที่เคยยิงกับทัพหลวงครึ่งวัน กลายเป็นเจ้าเมืองท่าใหญ่สุดในอ่าวซะงั้น

จะเรียกเขาว่าอะไรดี พ่อค้า? โจรสลัด? ขุนนาง? ผมว่าเป็นทั้งสามอย่าง แล้วแต่ว่าเราถามเขาปีไหน

ราชาโจรสลัดตัวจริงมีนะ แต่มาช้าไปยี่สิบปี ​

เผื่อใครเสิร์ชเจอชื่อโจรสลัดจีนดังๆ แล้วคิดว่าอยู่ยุคเดียวกัน — คนละยุคครับ ของจริงมาหลังสิ้นรัชกาลพระเจ้าตาก แถมอยู่คนละทะเล คือฝั่งเวียดนามมีกบฏไตเซินที่ชอบจ้างโจรสลัดจีนมาเป็นทหารเรือ มีใบอนุญาตปล้นถูกกฎหมายเสร็จสรรพ แล้วก็ได้ตัวละครมาชุดนึง

• คนนึงเดิมเป็นชาวประมง เรือแตกปี 1780 โดนเกณฑ์เข้ากองทัพ แล้วไต่ขึ้นเป็นแม่ทัพเรือซะงั้น
• อีกคนเป็นลูกพี่ลูกน้องของสามีเจิ้งอี้เซ่า ราชินีโจรสลัดที่ฝรั่งชอบเอาไปทำหนัง
• อีกคนตั้งยศให้ตัวเองเป็น "ราชาแห่งเจิ้นไห่" เมื่อปี 1805 — ราชาโจรสลัดตัวเป็นๆ ที่แต่งตั้งตัวเอง แม่ง
• พอไตเซินล่มปี 1802 พวกที่รอดรวมกันเป็นสมาพันธ์หกธง มีเรือ 400 ลำ คน 70,000 ภายในสองปี

แต่ทั้งหมดนี้เขาป่วนกันอยู่ทะเลจีนใต้กับอ่าวตังเกี๋ย ไม่ได้ลงมาอ่าวไทย ผมเห็นผ่านๆ ว่าเคยปล้นไกลถึงอ่าวสยามเหมือนกัน แต่ยังไม่ได้เปิดของจริงอ่าน เลยขอไม่นับ

เสื่อไม้ไผ่ปะทะผ้าใบ ทำไมสำเภาไม่ใช่เรือในหนัง ​

ภาพ: Portrait of a Trading Ship ของ William Alexander (1805) — Public Domain จาก Wikimedia Commons

มาถึงตอนที่ผมสนุกที่สุด เรื่องเรือ

สำเภาต่างจากเรือฝรั่งตั้งแต่ใต้น้ำเลย ท้องแบน ไม่มีกระดูกงู ท้ายตัดยกสูง ข้างในแบ่งเป็นห้องๆ ด้วยฝากั้นน้ำ ซึ่งฝรั่งเพิ่งเอาไปใช้ตอนศตวรรษที่ 18 นี่เอง คือรั่วห้องเดียวไม่จมทั้งลำ พูดภาษาคนไอทีก็ fault isolation ดีๆ นี่แหละ เมื่อ 300 ปีที่แล้วนะพี่

ใบเรือยิ่งเจ๋ง ใบสำเภาทำจากเสื่อสานเสริมระแนงไม้ไผ่ทั้งผืน จะลดใบก็แค่หย่อนเชือกให้พับลงมาทีละช่องเหมือนมู่ลี่ ใช้คนน้อยมาก ส่วนเรือฝรั่งใบผ้าใบสี่เหลี่ยมแขวนบนเสาขวาง จะเก็บใบทีต้องส่งลูกเรือปีนขึ้นไปม้วนบนนั้น (ฉากที่เราเห็นในหนังไง)

แต่ขอค้านอันนึง เว็บชอบเคลมว่าสำเภาแล่นทวนลมเก่งกว่าเรือฝรั่ง — จริงครึ่งเดียว มันเก่งกว่าเรือใบสี่เหลี่ยมก็จริง แต่พอไปเทียบกับเรือใบฝรั่งอีกแบบ สำเภาสู้ไม่ได้ (หน้า junk rig ของ Wikipediaเขียนไว้ สายเรือไปอ่านยาวๆ ได้)

ของแถม สำเภาแต้จิ๋วเขาเรียกว่า "เรือหัวแดง" เพราะปี 1723 จักรพรรดิจีนสั่งทาสีหัวเรือแยกตามมณฑล กวางตุ้งได้สีแดงไป

ปิดท้ายด้วยของที่จับต้องได้จริง ซากเรือเสม็ดงามที่จันทบุรี เจอเมื่อปี 1980 เป็นสำเภาเล็กสามเสา ยาวราว 24 เมตร มีคนบอกว่า "มีความเป็นไปได้มาก" ว่าเกี่ยวกับกองเรือกู้ชาติ แต่ก็บอกต่อว่ายังก้ำกึ่ง ผมชอบคำว่าก้ำกึ่งนะ มันซื่อสัตย์ดี

AI หาให้ได้ แต่กูต้องเดินไปเช็คเอง ​

ทั้งบทความนี้เกิดจากลูปสั้นๆ ถาม AI → ไม่เชื่อ → ไปเสิร์ชเอง → กลับมาสั่งมันค้นให้หมด → แล้วมานั่งแยกเองว่าอันไหนของจริง อันไหนคนเดา อันไหนผมเติมเอง ขั้นสุดท้ายนั่นแหละที่มันทำแทนไม่ได้

ตอนไล่เช็คผมตัดทิ้งไปเยอะมาก ทั้ง "อ่าวไทยเต็มไปด้วยกองเรือปล้นสะดม" ที่ไม่มีใครนับไว้จริง ทั้ง "ปากน้ำตราด" ที่พงศาวดารเรียกบ้านทุ่งใหญ่ ของพวกนี้ถ้าปล่อยผ่าน เดี๋ยวคนแชร์ต่อ แล้ววนกลับไปเป็นข้อมูลสอน AI รุ่นหน้าอีกที เวรกรรม

แต่ที่ได้กลับมาเยอะกว่าที่เสียไปมาก ทะเลที่ไม่มีเส้นแบ่ง ตัวละครที่เปลี่ยนฝั่งได้ในเช้าวันเดียว แล้วก็เรือที่กลไกไม่เหมือนเกมโจรสลัดฝรั่งสักอย่าง

ประวัติศาสตร์บ้านเรา มีวัตถุดิบทำเกมเยอะกว่าที่คิดนะเออ

เลยอยากถามพวกแกรว่า ถ้าเอาไปทำเกมจริงๆ อยากเล่นแนวไหน strategy คุมกองเรือแล้วเลือกเองว่าจะปล้นหรือจะสวามิภักดิ์? visual novel เล่นเป็นจีนเจียมคืนก่อนโดนล้อม? หรือ roguelike ออกทะเลรอบละฤดู? คอมเมนต์มาเลยครับ ผมกำลังหาข้ออ้างให้ตัวเองเริ่มเขียนโค้ดอยู่พอดี